“Lurraldea hobeto kudeatze aldera, beharrezkotzat jotzen da jabetza publikoaren ehuneko handiagoa sustatzea Bizkaiko mendietan”. Esaldi gutxi batzuk erasokorragoak izango dira baso-jabetza pribatuarentzat komatxo artean dagoena baino. Esaldi horiek Bizkaiko Mendien Foru Arauaren proiektuari talde politikoek aurkeztutako zuzenketetako batetik ateratzen ditugu, eta Bizkaiko Batzar Nagusietan eztabaidatzen ari dira behin betiko onarpena.
Prozesu historiko berezi batek, gerrak, zorpetzeak, desamortizazioak eta baserrian eta baserriaren erabilera tradizionaletan oinarritutako jabetzaren egiturak eraginda, Bizkaiko baso-azaleraren % 75 esku pribatuetan egotera eraman gaitu, eta, oro har, azalera txikiko lursailak edukitzera, gure paisaia definitzen duen mosaiko bat osatuz.
Testuinguru horretan, alderdi pribatuak rol garrantzitsua jokatu du, jokatzen du eta jokatuko du mendien kudeaketan, eta, baso-kudeaketako ereduaz hitz egin beharrean, pertsonez hitz egin behar da. Mendiak birpopulatu eta kudeatu dituzten pertsonak, zuhaitz-azalera % 20tik % 60ra igotzen lagunduz azken 80 urteetan. Mendiak kudeatu dituzten pertsonak, eta, horri esker, zerbitzu ekosistemikoak eta irisgarriak ematen dituzten basoak, ingurumen- eta gizarte-erabilera uztartzen dituztenak. Gaixotasun edo sute batek mendiak suntsitzen zituela ikusi duten pertsonak. Eta, jakina, beren mendietatik etekin ekonomikoa lortu duten pertsonak, baso-aprobetxamenduak egin dituztenak, Bizkaiko familia askoren errentak osatu dituztenak eta Euskadin euskal zuraren eta haren eraldaketaren inguruan punta-puntako tokiko industria sortzen lagundu dutenak.
Era berean, Euskadin, oro har, eta Bizkaian, bereziki, pertsona horiek antolaketa-egituretan biltzeko ekimena eta gaitasuna izan dute, 40 urte baino gehiagoko historiarekin; esate baterako, basogintza-elkarteen bidez jabetza pribatua ordezkatu da, haien interesak defendatu dira eta baso-kudeaketa hobetzen lagundu da, kudeaketa jasangarriagoa eginez.
Ondorio horietarako, garrantzitsua izan da, halaber, mendien arloko oinarrizko araudi bat izatea, azken 30 urteetan joko-arau batzuk ezarri dituena, baina, tamalez, gero eta pisu handiagoa galtzen ari dena baso-jarduera gutxi kontuan hartzen duten baina, hala ere, baso-administrazioen eskumenak urratzen joan diren eta indarrean dagoen baso-araudiaren oinarrizko alderdi batzuk edukiz hustu dituzten beste araudi batzuen onarpenaren eta garapenaren aurrean. Horregatik, Bizkaiko Mendiei buruzko Foru Arau berria onartzeak garrantzi berezia du baso-jabetza pribatuarentzat.
Gaur egun, Foru Arauaren proiektuak aurrera egiten du eztabaidarako eta garapenerako azken faseetan, Bizkaiko Batzar Nagusietan behin betiko onartu aurretik. Batzarkide-taldeek orain dela gutxi aurkeztu dizkiote zuzenketak proiektuari, eta, kasu batzuetan, azken 4 urteetan Bizkaiko gizartearen esparru guztietako eragile eta ordezkari ugarirekin aztertu eta eztabaidatu den proiektua erabat iraultzea proposatu dute. Hasteko, baso-jabeak eta haien ordezkariak, Euskadiko zuraren industria, nekazaritza-sindikatuak, kooperatibak, kudeaketa-zentroak, ikerketa-zentroak, Euskal Herriko Unibertsitatea (EHU), talde ekologistak, Bizkaiko Landa Garapeneko Elkarteak eta beste batzuk aipatu dituzte. Halaber, entzunaldiaren eta jendaurreko informazioaren fasean, partikularren eta hainbat kolektibo eta talderen 60 alegazio baino gehiago aurkeztu dira, eta horietako batzuk guztiz edo partzialki onartu dira.
Aurretiazko prozesu horretan guztian, berebiziko garrantzia duten bi gertaera gogoratu beharko genituzke, proiektuaren azken garapenaren eta Mendiei buruzko Foru Arauaren proiektua Batzar Nagusietan eztabaidatu aurretik. Bizkaian egin eta garatu ziren bi ekitaldi, Batzar Nagusien eskariz hain zuzen ere, batzar horietako gehiengoaren adostasunarekin, eta badirudi batzarkide-talde batzuek ahaztu egiten dutela orain, proiektuari zuzenketak aurkeztean, eta, batzuetan, hasierako proposamena erabat irauli eta hasierako planteamenduak erabat aldatu direla.
Lehenengo ekitaldia 2022ko azaroan egin zen, Bizkaiko Batzar Nagusiek Bizkaiko Foru Aldundiari Bizkaiko Lurralde Historikoan garatu beharreko baso-kudeaketako ereduei buruzko nazioarteko ekitaldi bat antolatzeko eta ospatzeko egin zioten instantziak eraginda. Ondorio nagusiak nabarmendu zuen ekitaldian aztertutako eta Bizkaiko baso-kudeaketa iraunkorrean aplika daitezkeen basogintza-eredu guztiak osagarriak direla, aldi berean existitu daitezkeela eta gure mendietan garapen optimoa izan dezaketela. Ez dago lurralde oso batean aplika daitekeen eredu bakar eta esklusibo bat, baizik eta baso-kudeaketako hainbat eredu, guztiz osagarriak. Argi geratu zen, halaber, akordioak lortzeko beharra eta elkarrekin lan egiteko beharra, bai maila sektorialean, bai politikoan, ikuspegi desberdinak integratzeko.
Bigarren ekitaldia 2024ko maiatzean Bizkaiko basoen kudeaketari buruzko azterketa-batzordea eratzea izan zen. Batzorde horretan baso-kudeaketari buruzko gaiak jorratu ziren, eta, horretarako, gehienez sei hilabetez, batzarkide-taldeek izendatutako adituen iritzia jaso zen. Iritzi horien artean izan zen Bizkaiko Basogintza Elkartearena, zeinak, besteak beste, honako hauek azaldu eta eskatu baitzituen: Bizkaiko basoen funtzio-aniztasuna benetan balioestea, gizarte osoari ekartzen dizkion onurak, baso-plangintzan behar bezalako proportzionaltasuna izatea eta baso-kudeaketa aktiboa erabat babestea, gure basoen zati handi batean Bizkaiko baso-jabeek eta -kudeatzaileek egiten dutena. Batzorde horretatik ondorioen dokumentu bat onartu zen, eta dokumentu horretan Foru Aldundiari egindako 17 gomendio jaso ziren, Mendiei buruzko Foru Araua egiteko eta lurraldean, gizarte-, ekonomia- eta ingurumen-arloan, basogintza-kudeaketa iraunkorreko eredu bat finkatzeko.
Lehen adierazi bezala, artikulu hau hasten duen esaldia Talde Politikoek Foru Arauaren proiektuari aurkeztutako zuzenketetako baten zati bat da. Ezin da esaldi horrekin gehiago ados egon, Bizkaiko mendien jabe pribatuentzat errespetu falta dakarrelako. Baina badira beste zuzenketa batzuk arau-proiektua eta hasierako planteamendua erabat indargabetzen dutenak, baso-kudeaketa iraunkorraren errealitatetik erabat aldentzen direnak, baso-jarduera oro har eta baso-jabetza pribatua bereziki kontuan hartu gabe eta proiektua edukiz husten saiatuta. Hainbat marra gorri gainditu ditu inolako argudiorik, kontrasterik edo adostasunik gabe, eta baso-jarduera eta baso-jabetza pribatuaren interesak arriskuan jarri ditu. Horietako bat da udalei baso-arloko eskumen gehiago eskatzea, kontuan hartu gabe Hiri Antolamenduko Plan Orokor baten zenbait artikulu baliogabetzen dituen epai berri bat dagoela, baso-arloko erregulazioa gainditzen zuena; kasu honetan, Zeberioko udalerriari dagokio, eta epai hori bete beharko du, ezartzen diren baldintzetan, bai 517/2025 epaian bertan, bai haren betearazpenari buruzko 106/2026 Foru Aginduan. Bestalde, beste marra gorrietako bat da baso-kudeaketako eredu oso zehatz bat inposatu nahi dela, da 106/2026 Foru Aginduan, hura betearazteari buruzkoan.
Bestalde, beste marra gorri bat baso-kudeaketako eredu oso zehatz bat inposatzeko asmoa da, inolako adostasunik gabe, lurraldeko baso-errealitateari bizkarra emanez eta baso-kudeaketako beste eredu batzuk zigortuz. Eredu horiek, zenbait alderditan hobetzeko gogoeta egin behar bada ere, tradizionalak dira, ezagunak dira, egokituta daude eta jasangarriak dira ingurumenari, gizarteari eta ekonomiari dagokienez.
Mendiei buruzko Foru Arauaren proiektuan aldaketa garrantzitsu bat planteatzen duten zuzenketen egoera honetan, jendaurrean kontsultatua, Bizkaiko Basogintza Elkarteak, Bizkaiko Mendien Foru Araua garatzeko prozesu osoan ezinbesteko eragile izateko legitimitatean, Bizkaiko jabetza pribatuaren zati handi baten ordezkari izateagatik, batzarkide-talde guztiei entzunaldia eskatu zien zuzenketetan ikusten genituen kezkak azaltzeko. Talde guztiek jaso ditugu, eta espero dugu gure ekarpenak kontuan hartzea eta Bizkaiko Mendiei buruzko Foru Arau bat onartzea, Bizkaiko Lurralde Historikoan baso-jabetza pribatua eta haren kudeaketa behar bezala kontuan hartuko dituena.
Jose Antonio Zabala Egurrola
Bizkaiko Basogintza Elkarteen Elkarteko presidentea